11 Điều Về Typography Trong Thiết Kế

Hồi mới bước chân vào nghề thiết kế, mình mê làm poster, banner cho bạn bè. Lúc đó, suy nghĩ rất đơn giản: chỉ cần chọn hình đẹp, thêm vài chữ to nổi bật là xong. Thậm chí mình còn thấy việc chọn font chỉ là chuyện phụ, font nào cũng được. Cho đến một lần, mình nhận làm banner khuyến mãi cho một shop thời trang nhỏ. Thiết kế xong, mình thấy ổn, màu sắc bắt mắt, hình ảnh cũng ổn. Nhưng vài ngày sau, chị chủ shop gọi điện và nói một câu khiến mình nhớ mãi: “Banner đẹp đấy em, nhưng khách vào bảo không đọc được chữ giảm giá. Thế thì ai biết đang khuyến mãi cái gì?” Lúc đó mình mới nhận ra: hình ảnh có thể thu hút ánh nhìn, nhưng chữ mới là thứ khiến khách hàng hiểu và hành động. Nếu chữ không rõ ràng, không được sắp xếp hợp lý, thì cả thiết kế coi như thất bại. Từ cú “vỡ mặt” đầu tiên ấy, mình bắt đầu tìm hiểu nghiêm túc về typography. Và sau 8 năm va chạm đủ loại dự án – từ banner Facebook, tờ rơi ngoài đường, đến bộ nhận diện thương hiệu cho doanh nghiệp – mình đúc kết được 11 quy tắc sắp xếp chữ dưới đây. Đây không phải lý thuyết sách vở, mà là những bài học mình đã “trả giá” bằng deadline, bằng khách hàng khó tính, và bằng chính trải nghiệm của bản thân.

1. Ít font thôi, đừng tham
Ngày xưa tôi từng dùng 5–6 font trong một poster. Kết quả? Khách hàng bảo nhìn như… chợ chữ. Sau này tôi học được rằng chỉ cần 2–3 font là đủ: thường tôi hay chọn một font sans-serif hiện đại cho tiêu đề và một font serif thanh lịch cho nội dung phụ. Vừa tương phản, vừa hài hòa.

2. Chữ phải đọc được đã, đẹp tính sau
Có lần tôi thiết kế banner Facebook với chữ thanh mảnh, bay bổng. Nhưng khi xem trên điện thoại, chữ gần như biến mất. Từ đó tôi hiểu: chữ trước hết phải rõ ràng, dễ đọc.

3. Khoảng cách quan trọng không kém nội dung
Một thiết kế typography đẹp mà khoảng cách giữa chữ và dòng sai thì vẫn hỏng. Tôi từng thiết kế một tờ rơi mà leading quá hẹp, chữ chồng chéo, nhìn rất ngộp. Sau này tôi luôn chú ý đến kerning, tracking và leading để người đọc thoải mái hơn.

4. Đừng quá tin vào “canh đều hai bên”
Có lần làm brochure cho một công ty, tôi canh đều hai bên (justify) để văn bản thẳng hàng. Nhưng khi in ra, giữa đoạn văn xuất hiện những khe trắng xấu xí. Sau đó tôi đổi sang canh trái, kết quả trông tự nhiên và dễ đọc hơn hẳn.

5. Đừng bao giờ kéo dãn font bừa bãi
Một khách hàng muốn tôi kéo chữ “SALE” dài hơn để nổi bật. Tôi thử làm theo và chữ biến dạng, mất hết thẩm mỹ. Kinh nghiệm rút ra: nếu muốn chữ dài hơn, hãy chọn font Condensed hoặc Expanded thay vì bóp méo font.

6. Font cũng có tính cách
Một lần tôi dùng font Comic Sans trong poster cho… hội thảo doanh nghiệp. Kết quả là khách hàng cười và từ chối ngay. Tôi hiểu ra: font cũng có mood & tone. Công ty luật cần sự nghiêm túc (serif mạnh mẽ), thương hiệu mỹ phẩm cần sự thanh lịch (script mềm mại), quán cà phê teen thì nên dùng font tròn, vui tươi.

7. Tạo thứ bậc cho người đọc biết đọc gì trước
Khi làm poster khuyến mãi, tôi để mọi chữ bằng nhau. Người xem nhìn vào chẳng biết đâu là thông tin chính. Sau này, tôi luôn tạo hierarchy rõ ràng: chữ “Sale 50%” phải to và đập ngay vào mắt, chi tiết khác chỉ hỗ trợ.

8. Độ dài dòng chữ vừa phải thôi
Có lần tôi làm website mà một dòng chữ kéo dài cả chiều ngang màn hình. Người đọc phải lia mắt mệt nghỉ. Sau đó tôi áp dụng nguyên tắc: 40–60 ký tự mỗi dòng là tối ưu.

9. Căn chỉnh cũng là một nghệ thuật
Tôi từng căn giữa toàn bộ nội dung của một bài viết dài. Người đọc phản hồi: “Trông như thơ chứ không phải nội dung để đọc.” Kể từ đó, tôi luôn căn trái cho văn bản dài, chỉ dùng căn giữa trong thiệp cưới hoặc slogan cần nhấn mạnh.

10. Chữ phải nổi bật trên nền
Một lần tôi dùng chữ xám nhạt trên nền xanh nhạt vì nghĩ “trông sang”. Khi in ra, chữ… biến mất. Bài học: luôn kiểm tra độ tương phản (contrast) giữa chữ và nền, dùng công cụ như Adobe Color Contrast để chắc chắn chữ dễ đọc.

11. Thử nghiệm không bao giờ thừa
Không có công thức cố định nào cho typography. Tôi luôn thử ít nhất 5 phương án font khác nhau rồi chọn ra cái hiệu quả nhất. Có khi phương án tôi nghĩ tệ lại được khách hàng chọn.

Typography không chỉ là chọn font cho đẹp. Nó là ngôn ngữ thầm lặng giúp truyền tải thông điệp rõ ràng và thuyết phục. Sau 8 năm làm nghề, tôi nhận ra rằng: người ta chỉ đọc chữ khi nó đủ rõ ràng và đủ hấp dẫn để dẫn họ đi hết câu chuyện.